{"id":"wos-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/Temat 3","paper_id":"wos-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"Temat 3","points":null,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Temat 3.\nOrganizacja Narodów Zjednoczonych i pokój na świecie - przedstaw organy tej\norganizacji działające na rzecz realizacji celu wskazanego w art. 1.1. Karty Narodów\nZjednoczonych oraz pozamilitarne i militarne działania tej organizacji na rzecz\nrealizacji tego celu. Wyjaśnij, na czym polegają przeszkody w osiągnięciu tego celu\nw XXI wieku.\nMateriał 1. Fragmenty Karty Narodów Zjednoczonych\nArt. 1.1. [Narody Zjednoczone dążą do następujących celów] Do utrzymywania pokoju\ni bezpieczeństwa międzynarodowego; w tym celu będą one podejmowały skuteczne\nzbiorowe środki dla zapobiegania i usuwania gróźb przeciwko pokojowi, oraz osiągały, przy\npomocy środków pokojowych i zgodnie z zasadami sprawiedliwości i prawa\nmiędzynarodowego, załatwianie lub rozstrzyganie sporów międzynarodowych albo sytuacyj,\nktóre mogłyby doprowadzić do zakłócenia pokoju.\nArt. 2.5. Wszyscy członkowie powinni użyczać Narodom Zjednoczonym wszelkiego rodzaju\npomocy w każdej akcji, podjętej przez tę Organizację zgodnie z niniejszą Kartą oraz powinni\npowstrzymać się od udzielenia pomocy jakiemu bądź państwu, przeciwko któremu Narody\nZjednoczone podejmą akcję zapobiegawczą lub represyjną.\nArt. 11.2. Ogólne Zgromadzenie jest władne przeprowadzać dyskusję nad każdą sprawą,\ndotyczącą utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa, która by została mu\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n23.1. 23.2.\nMaks. liczba punktów\n1\n1\nUzyskana liczba punktów\nEWOP-R0_100\nprzedłożona przez któregokolwiek członka Narodów Zjednoczonych albo przez Radę\nBezpieczeństwa […]; może ono, z wyjątkiem przewidzianym w art. 12, udzielać zaleceń\nw związku z takimi zagadnieniami odnośnemu państwu lub państwom, albo Radzie\nBezpieczeństwa, lub jednym i drugiej. […]\nArt. 12.1. Gdy, w związku z jakimkolwiek sporem lub sytuacją, Rada Bezpieczeństwa\nwykonywa funkcje przyznane jej przez niniejszą Kartę, to Ogólne Zgromadzenie nie powinno\nudzielać żadnych zaleceń w związku z tym sporem lub sytuacją, chyba że Rada\nBezpieczeństwa tego zażąda.\nArt. 41. Rada Bezpieczeństwa jest władna uchwalić, jakie zarządzenia, nie pociągające za\nsobą użycia siły zbrojnej, powinny być zastosowane, żeby zapewnić skuteczność jej\ndecyzjom, oraz może zwrócić się do członków Narodów Zjednoczonych z żądaniem\nzastosowania takich zarządzeń. Mogą one polegać na zupełnym lub częściowym przerwaniu\nstosunków gospodarczych […] oraz na zerwaniu stosunków dyplomatycznych.\nDz.U. 1947, nr 23, poz. 322 (pisownia oryginału).\nMateriał 2. Wykres. Liczba wet zgłoszonych przez stałych członków Rady Bezpieczeństwa ONZ\nNa podstawie: www.globalpolicy.org\nMateriał 3. Fragment opracowania analitycznego\nProtektorat międzynarodowy w Kosowie powstał na mocy rezolucji 1244 Rady\nBezpieczeństwa ONZ przegłosowanej 10 czerwca 1999 roku[:] Federalna Republika\nJugosławii miała natychmiast zaprzestać stosowania przemocy i represji w Kosowie oraz\nrozpocząć wycofywanie wszystkich sił wojskowych, policyjnych i paramilitarnych […].\nW Kosowie zostały rozmieszczone międzynarodowa administracja oraz siły bezpieczeństwa\n(wojsko i policja) pod auspicjami ONZ - UNMIK. Misją miał kierować specjalny przedstawiciel\nsekretarza generalnego ONZ. Najważniejszym obowiązkiem misji UNMIK miało być\nustanowienie autonomii i samorządu w Kosowie (z uwzględnieniem suwerenności\ni integralności terytorialnej FRJ), zgodnie z postanowieniami konferencji w Rambouillet.\nA. Balcer, M. Kaczmarski, W. Stanisławski, Kosowo - przed ostatecznym rozwiązaniem. Proces uregulowania\nstatusu międzynarodowego - uwarunkowania polityczne i historyczne, perspektywy rozwoju sytuacji,\n„Prace OSW”, Warszawa 2008, s. 12.\nEWOP-R0_100\nna temat nr\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n24.\nMaks. liczba punktów\n12\nUzyskana liczba punktów\nEWOP-R0_100\nEWOP-R0_100\nEWOP-R0_100\nEWOP-R0_100\nEWOP-R0_100\nBRUDNOPIS (nie podlega ocenie)\nWIEDZA\nO SPOŁECZEŃSTWIE\nPoziom rozszerzony\nFormuła 2015\nWIEDZA\nO SPOŁECZEŃSTWIE\nPoziom rozszerzony\nFormuła 2015\nWIEDZA\nO SPOŁECZEŃSTWIE\nPoziom rozszerzony\nFormuła 2015","answer":null,"answer_text":"Temat 3.\nWymagania egzaminacyjne 2023 i 2024\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Wykorzystanie i tworzenie informacji.\nVI. (ZR) Dostrzeganie współzależności\nwe współczesnym świecie.\n40. Stosunki międzynarodowe w wymiarze\nglobalnym.\n2) Zdający charakteryzuje na przykładach\nnajczęściej stosowane metody rozwiązywania\nsporów między państwami.\n6) Zdający rozważa możliwości prowadzenia\nakcji humanitarnych, współpracy rozwojowej\noraz interwencji pokojowych na obszarach\ndotkniętych konfliktami zbrojnymi, oceniając ich\nskuteczność i aspekty moralne;\n8) Zdający przedstawia inicjatywy na rzecz\npokoju […].\n42. Systemy bezpieczeństwa i współpracy.\n1) Zdający charakteryzuje przemiany, jakie\nnastąpiły w Europie i na świecie po upadku\nkomunizmu.\n2) Zdający opisuje cele i metody działania ONZ\noraz kompetencje jej organów (Zgromadzenie\nOgólne, Rada Bezpieczeństwa, Sekretarz\nGeneralny, Międzynarodowy Trybunał\nSprawiedliwości, Rada Gospodarcza\ni Społeczna).\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nAspekty tematu:\n1) organy ONZ działające na rzecz pokoju:\n- podstawową instytucją odpowiedzialną za utrzymanie pokoju Rada Bezpieczeństwa; skład\n(członkowie stali: USA, ChRL, Rosja, Wielka Brytania i Francja oraz niestali: wybierani na\n2 lata przez Zgromadzenie Ogólne, według kryterium geograficznego, kilkukrotnie Polska);\n- Sekretarz Generalny ONZ (wybierany na 5 lat przez Zgromadzenie Ogólne) także może\nangażować się w działania na rzecz pokoju, rozwiązania danego konfliktu;\n- Zgromadzenie Ogólne - będące symbolem zasady równości państw - może\nprzeprowadzać dyskusję nad każda sprawą dotyczącą utrzymania międzynarodowego\npokoju i bezpieczeństwa, a także może udzielać zaleceń;\n2) pozamilitarne możliwości ONZ w kwestii działalności na rzecz pokoju:\n- Rada Bezpieczeństwa może pomóc w rozwiązaniu sporu międzypaństwowego, zalecić\nodpowiednią procedurę jego rozwiązania czy sposób załagodzenia; może na żądanie stron\nczynić zalecenia w celu pokojowego załatwienia sporu;\n- Rada Bezpieczeństwa może doprowadzić do zupełnego lub częściowego przerwania\nstosunków gospodarczych innych państw z państwem agresora;\n- Rada Bezpieczeństwa może doprowadzić do zerwania stosunków dyplomatycznych innych\npaństw z państwem agresora;\n- Zgromadzenie Ogólne może udzielać zaleceń odnośnemu państwu lub państwom, albo\nRadzie Bezpieczeństwa, lub jednym i drugiej;\n3) militarne możliwości ONZ w kwestii działalności na rzecz pokoju:\n- Rada Bezpieczeństwa może zdecydować o użyciu siły w rozwiązaniu konfliktu, a państwa\npowinny taką rezolucję wykonać; może też dać mandat na przeprowadzenie operacji\nzbrojnej siłom zbrojnym danej organizacji, np. NATO;\n- Rada Bezpieczeństwa może zdecydować o wprowadzeniu sił bezpieczeństwa - tak\nwojska, jak i policji - podtrzymujących pokój;\n- Rada Bezpieczeństwa może zdecydować o wprowadzeniu własnej administracji na danym\nterenie, a zatem możemy mieć nawet do czynienia z ustanowieniem międzynarodowego\nprotektoratu;\n4) przeszkody w działaniach na rzecz pokoju:\n- działania związane z agresją podjętą przez jednego z członków stałych Rady\nBezpieczeństwa a w związku z prawem weta takiego członka, nie mogą znaleźć\nw przypadku ONZ odpowiedniego rozwiązania, w XXI wieku dobrym przykładem są tu\ndziałania rosyjskie w Ukrainie;\n- jest niemało opinii, że w świecie postzimnowojennym ONZ jest struktura skostniałą,\nnastawioną na status quo;\n- prawo międzynarodowe i jego zasady, na których straży ma stać ONZ, nie zawsze będzie\nchronić mniejszości, strony konfliktu w wojnie domowej, np. sama interwencja humanitarna,\ninterwencja w obronie praw człowieka, zachodziła albo bez mandatu ONZ, albo uznawano to\nza wewnętrzną sprawę danego państwa, czy też sprawy nie podejmowano.","solution":null,"image":"img/wos-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-Temat_3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":25,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"<p>Temat 3.<br>Organizacja Narodów Zjednoczonych i pokój na świecie - przedstaw organy tej<br>organizacji działające na rzecz realizacji celu wskazanego w art. 1.1. Karty Narodów<br>Zjednoczonych oraz pozamilitarne i militarne działania tej organizacji na rzecz<br>realizacji tego celu. Wyjaśnij, na czym polegają przeszkody w osiągnięciu tego celu<br>w XXI wieku.<br>Materiał 1. Fragmenty Karty Narodów Zjednoczonych<br>Art. 1.1. [Narody Zjednoczone dążą do następujących celów] Do utrzymywania pokoju<br>i bezpieczeństwa międzynarodowego; w tym celu będą one podejmowały skuteczne<br>zbiorowe środki dla zapobiegania i usuwania gróźb przeciwko pokojowi, oraz osiągały, przy<br>pomocy środków pokojowych i zgodnie z zasadami sprawiedliwości i prawa<br>międzynarodowego, załatwianie lub rozstrzyganie sporów międzynarodowych albo sytuacyj,<br>które mogłyby doprowadzić do zakłócenia pokoju.<br>Art. 2.5. Wszyscy członkowie powinni użyczać Narodom Zjednoczonym wszelkiego rodzaju<br>pomocy w każdej akcji, podjętej przez tę Organizację zgodnie z niniejszą Kartą oraz powinni<br>powstrzymać się od udzielenia pomocy jakiemu bądź państwu, przeciwko któremu Narody<br>Zjednoczone podejmą akcję zapobiegawczą lub represyjną.<br>Art. 11.2. Ogólne Zgromadzenie jest władne przeprowadzać dyskusję nad każdą sprawą,<br>dotyczącą utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa, która by została mu<br>Wypełnia<br>egzaminator<br>Nr zadania<br>23.1. 23.2.<br>Maks. liczba punktów<br>1<br>1<br>Uzyskana liczba punktów<br>EWOP-R0_100<br>przedłożona przez któregokolwiek członka Narodów Zjednoczonych albo przez Radę<br>Bezpieczeństwa […]; może ono, z wyjątkiem przewidzianym w art. 12, udzielać zaleceń<br>w związku z takimi zagadnieniami odnośnemu państwu lub państwom, albo Radzie<br>Bezpieczeństwa, lub jednym i drugiej. […]<br>Art. 12.1. Gdy, w związku z jakimkolwiek sporem lub sytuacją, Rada Bezpieczeństwa<br>wykonywa funkcje przyznane jej przez niniejszą Kartę, to Ogólne Zgromadzenie nie powinno<br>udzielać żadnych zaleceń w związku z tym sporem lub sytuacją, chyba że Rada<br>Bezpieczeństwa tego zażąda.<br>Art. 41. Rada Bezpieczeństwa jest władna uchwalić, jakie zarządzenia, nie pociągające za<br>sobą użycia siły zbrojnej, powinny być zastosowane, żeby zapewnić skuteczność jej<br>decyzjom, oraz może zwrócić się do członków Narodów Zjednoczonych z żądaniem<br>zastosowania takich zarządzeń. Mogą one polegać na zupełnym lub częściowym przerwaniu<br>stosunków gospodarczych […] oraz na zerwaniu stosunków dyplomatycznych.<br>Dz.U. 1947, nr 23, poz. 322 (pisownia oryginału).<br>Materiał 2. Wykres. Liczba wet zgłoszonych przez stałych członków Rady Bezpieczeństwa ONZ<br>Na podstawie: www.globalpolicy.org<br>Materiał 3. Fragment opracowania analitycznego<br>Protektorat międzynarodowy w Kosowie powstał na mocy rezolucji 1244 Rady<br>Bezpieczeństwa ONZ przegłosowanej 10 czerwca 1999 roku[:] Federalna Republika<br>Jugosławii miała natychmiast zaprzestać stosowania przemocy i represji w Kosowie oraz<br>rozpocząć wycofywanie wszystkich sił wojskowych, policyjnych i paramilitarnych […].<br>W Kosowie zostały rozmieszczone międzynarodowa administracja oraz siły bezpieczeństwa<br>(wojsko i policja) pod auspicjami ONZ - UNMIK. Misją miał kierować specjalny przedstawiciel<br>sekretarza generalnego ONZ. Najważniejszym obowiązkiem misji UNMIK miało być<br>ustanowienie autonomii i samorządu w Kosowie (z uwzględnieniem suwerenności<br>i integralności terytorialnej FRJ), zgodnie z postanowieniami konferencji w Rambouillet.<br>A. Balcer, M. Kaczmarski, W. Stanisławski, Kosowo - przed ostatecznym rozwiązaniem. Proces uregulowania<br>statusu międzynarodowego - uwarunkowania polityczne i historyczne, perspektywy rozwoju sytuacji,<br>„Prace OSW”, Warszawa 2008, s. 12.<br>EWOP-R0_100<br>na temat nr<br>Wypełnia<br>egzaminator<br>Nr zadania<br>24.<br>Maks. liczba punktów<br>12<br>Uzyskana liczba punktów<br>EWOP-R0_100<br>EWOP-R0_100<br>EWOP-R0_100<br>EWOP-R0_100<br>EWOP-R0_100<br>BRUDNOPIS (nie podlega ocenie)<br>WIEDZA<br>O SPOŁECZEŃSTWIE<br>Poziom rozszerzony<br>Formuła 2015<br>WIEDZA<br>O SPOŁECZEŃSTWIE<br>Poziom rozszerzony<br>Formuła 2015<br>WIEDZA<br>O SPOŁECZEŃSTWIE<br>Poziom rozszerzony<br>Formuła 2015</p>","answer_text_html":"<p>Temat 3.<br>Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024<br>Wymaganie ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>I. Wykorzystanie i tworzenie informacji.<br>VI. (ZR) Dostrzeganie współzależności<br>we współczesnym świecie.</p>\n<ol><li>Stosunki międzynarodowe w wymiarze</li></ol>\n<p>globalnym.</p>\n<ol><li>Zdający charakteryzuje na przykładach</li></ol>\n<p>najczęściej stosowane metody rozwiązywania<br>sporów między państwami.</p>\n<ol><li>Zdający rozważa możliwości prowadzenia</li></ol>\n<p>akcji humanitarnych, współpracy rozwojowej<br>oraz interwencji pokojowych na obszarach<br>dotkniętych konfliktami zbrojnymi, oceniając ich<br>skuteczność i aspekty moralne;</p>\n<ol><li>Zdający przedstawia inicjatywy na rzecz</li></ol>\n<p>pokoju […].</p>\n<ol><li>Systemy bezpieczeństwa i współpracy.</li><li>Zdający charakteryzuje przemiany, jakie</li></ol>\n<p>nastąpiły w Europie i na świecie po upadku<br>komunizmu.</p>\n<ol><li>Zdający opisuje cele i metody działania ONZ</li></ol>\n<p>oraz kompetencje jej organów (Zgromadzenie<br>Ogólne, Rada Bezpieczeństwa, Sekretarz<br>Generalny, Międzynarodowy Trybunał<br>Sprawiedliwości, Rada Gospodarcza<br>i Społeczna).<br>Zasady oceniania rozwiązań zadań<br>Aspekty tematu:</p>\n<ol><li>organy ONZ działające na rzecz pokoju:</li></ol>\n<ul><li>podstawową instytucją odpowiedzialną za utrzymanie pokoju Rada Bezpieczeństwa; skład</li></ul>\n<p>(członkowie stali: USA, ChRL, Rosja, Wielka Brytania i Francja oraz niestali: wybierani na<br>2 lata przez Zgromadzenie Ogólne, według kryterium geograficznego, kilkukrotnie Polska);</p>\n<ul><li>Sekretarz Generalny ONZ (wybierany na 5 lat przez Zgromadzenie Ogólne) także może</li></ul>\n<p>angażować się w działania na rzecz pokoju, rozwiązania danego konfliktu;</p>\n<ul><li>Zgromadzenie Ogólne - będące symbolem zasady równości państw - może</li></ul>\n<p>przeprowadzać dyskusję nad każda sprawą dotyczącą utrzymania międzynarodowego<br>pokoju i bezpieczeństwa, a także może udzielać zaleceń;</p>\n<ol><li>pozamilitarne możliwości ONZ w kwestii działalności na rzecz pokoju:</li></ol>\n<ul><li>Rada Bezpieczeństwa może pomóc w rozwiązaniu sporu międzypaństwowego, zalecić</li></ul>\n<p>odpowiednią procedurę jego rozwiązania czy sposób załagodzenia; może na żądanie stron<br>czynić zalecenia w celu pokojowego załatwienia sporu;</p>\n<ul><li>Rada Bezpieczeństwa może doprowadzić do zupełnego lub częściowego przerwania</li></ul>\n<p>stosunków gospodarczych innych państw z państwem agresora;</p>\n<ul><li>Rada Bezpieczeństwa może doprowadzić do zerwania stosunków dyplomatycznych innych</li></ul>\n<p>państw z państwem agresora;</p>\n<ul><li>Zgromadzenie Ogólne może udzielać zaleceń odnośnemu państwu lub państwom, albo</li></ul>\n<p>Radzie Bezpieczeństwa, lub jednym i drugiej;</p>\n<ol><li>militarne możliwości ONZ w kwestii działalności na rzecz pokoju:</li></ol>\n<ul><li>Rada Bezpieczeństwa może zdecydować o użyciu siły w rozwiązaniu konfliktu, a państwa</li></ul>\n<p>powinny taką rezolucję wykonać; może też dać mandat na przeprowadzenie operacji<br>zbrojnej siłom zbrojnym danej organizacji, np. NATO;</p>\n<ul><li>Rada Bezpieczeństwa może zdecydować o wprowadzeniu sił bezpieczeństwa - tak</li></ul>\n<p>wojska, jak i policji - podtrzymujących pokój;</p>\n<ul><li>Rada Bezpieczeństwa może zdecydować o wprowadzeniu własnej administracji na danym</li></ul>\n<p>terenie, a zatem możemy mieć nawet do czynienia z ustanowieniem międzynarodowego<br>protektoratu;</p>\n<ol><li>przeszkody w działaniach na rzecz pokoju:</li></ol>\n<ul><li>działania związane z agresją podjętą przez jednego z członków stałych Rady</li></ul>\n<p>Bezpieczeństwa a w związku z prawem weta takiego członka, nie mogą znaleźć<br>w przypadku ONZ odpowiedniego rozwiązania, w XXI wieku dobrym przykładem są tu<br>działania rosyjskie w Ukrainie;</p>\n<ul><li>jest niemało opinii, że w świecie postzimnowojennym ONZ jest struktura skostniałą,</li></ul>\n<p>nastawioną na status quo;</p>\n<ul><li>prawo międzynarodowe i jego zasady, na których straży ma stać ONZ, nie zawsze będzie</li></ul>\n<p>chronić mniejszości, strony konfliktu w wojnie domowej, np. sama interwencja humanitarna,<br>interwencja w obronie praw człowieka, zachodziła albo bez mandatu ONZ, albo uznawano to<br>za wewnętrzną sprawę danego państwa, czy też sprawy nie podejmowano.</p>","solutions":[]}